2026 Basın ve Yayın Taban Puanları ve Başarı Sıralamaları

Basın ve Yayın Bölümü Taban Puanları ve Başarı Sıralamaları Basın ve Yayın bölümü, iletişim fakülteleri bünyesinde okutulan ve gazetecilikten dijital medyaya, kurumsal iletişimden içerik üretimine uzanan geniş bir yelpazede kariyer hedefleyen adayların tercih ettiği programlardan biridir. Platformdaki kayıtlara göre bu bölüm iki üniversitede okutulmaktadır ve toplam program sayısı da ikidir. Bu iki program için ayrılan toplam kontenjan 90 olarak görünmektedir. Sayfada yer alan bilgiler, bölümün hangi üniversitelerde açıldığını, hangi puan türüyle öğrenci aldığını, taban puan ve başarı sıralaması verilerini ve kontenjan dağılımını bir arada sunmaktadır. Bu rehberde önce bölümün ne iş yaptığına, mezunların hangi alanlarda çalışabildiğine değineceğiz. Ardından müfredat yapısını, öğrenim süresini ve örgün-ikinci öğretim ayrımını ele alacağız. Taban puan ve başarı sıralaması kavramlarının nasıl okunması gerektiğini açıkladıktan sonra, bölümü okutan üniversiteleri tablo halinde göreceksiniz. Şehir ve fakülte dağılımına, tercih sürecinde dikkat edilmesi gereken noktalara ve sınav sürecine dair pratik bilgilere de yer vereceğiz. Amacımız, adayların bu bölümü değerlendirirken ihtiyaç duyacağı bilgileri tek bir sayfada toplamaktır. Bölümle ilgili detaylı sayfalara giderek üniversitelerin kendi program içeriklerini, ders planlarını ve daha fazla bilgiyi inceleyebilirsiniz. Tercih döneminde doğru bilgiye ulaşmak, adayların hem sınav stratejisini hem de üniversite tercih sıralamasını şekillendirmesi açısından önemlidir. Bu nedenle burada aktarılan veriler yalnızca sayfadaki tabloda yer alan bilgilerden oluşmaktadır ve her yıl değişebileceği unutulmamalıdır. Bölüm Ne İş Yapar Basın ve Yayın bölümü, öğrencilerine haber toplama, haber yazma, editörlük, yayın yönetimi ve medya okuryazarlığı gibi temel iletişim becerilerini kazandırmayı amaçlar. Mezunlar; gazetecilik, televizyon ve radyo yayıncılığı, dijital medya platformları, haber ajansları, kurumsal iletişim birimleri ve yayınevleri gibi farklı alanlarda görev alabilir. Bölüm, öğrencilere hem teorik bir iletişim bilgisi hem de uygulamaya dönük pratik beceriler kazandırmayı hedefler. Bu bölümden mezun olan bir kişi, bir haber merkezinde muhabir olarak çalışabileceği gibi, bir kurumun kurumsal iletişim biriminde içerik üretimi de yapabilir. Dijitalleşmeyle birlikte sosyal medya yönetimi, içerik editörlüğü ve podcast/video prodüksiyonu gibi alanlar da mezunların yöneldiği yeni iş kollarındandır. Yayınevlerinde editörlük, redaksiyon ve yayın planlama gibi görevler de bölüm mezunlarının çalışma alanları arasında yer alır. Bölümün kazandırdığı yetkinlikler arasında etkili yazılı ve sözlü iletişim, haber değerini analiz etme, etik ilkeler çerçevesinde habercilik yapma, medya hukuku bilgisi ve dijital araçları etkin kullanma sayılabilir. Ayrıca öğrenciler, kamuoyu oluşturma süreçlerini, medya sahiplik yapılarını ve toplumsal etkileşimi anlamaya yönelik dersler alarak eleştirel bir bakış açısı geliştirirler. Bu bakış açısı, mezunların hem gazetecilik hem de kurumsal iletişim alanında daha bilinçli kararlar almasını sağlar. Bölümün disiplinlerarası yapısı nedeniyle öğrenciler sosyoloji, siyaset bilimi, hukuk ve psikoloji gibi alanlarla da temas kurar. Bu da mezunların farklı sektörlerde esneklik kazanmasına olanak tanır. Örneğin bir mezun, bir sivil toplum kuruluşunda iletişim uzmanı olarak çalışabileceği gibi, bir kamu kurumunun basın müşavirliğinde de görev alabilir. Günümüzde medya sektörünün hızla değişmesi, bölüm mezunlarının kariyer güzergâhını da çeşitlendirmektedir. Geleneksel gazetecilik ve yayıncılık rollerinin yanı sıra, markaların dijital kimliğini yöneten içerik stratejistliği, veri gazeteciliği, podcast prodüktörlüğü ve sosyal medya analistliği gibi görevler de sektörde giderek daha fazla yer bulmaktadır. Bir örnek vermek gerekirse, bölümden mezun olan bir kişi önce bir yerel gazetede muhabir olarak deneyim kazanabilir, ardından bu deneyimi bir kurumun iletişim biriminde içerik editörlüğüne dönüştürebilir. Bu tür kariyer geçişleri, bölümün kazandırdığı temel becerilerin farklı sektörlere uyarlanabilir olmasından kaynaklanır. Mezunların bir kısmı da serbest gazetecilik yaparak farklı yayın organlarına metin, röportaj ve haber dosyası üretmeyi tercih eder; bu da bölümün esnek çalışma biçimlerine de olanak tanıdığını gösterir. Müfredat ve Öğrenim Yapısı Basın ve Yayın bölümünün müfredatı genellikle temel iletişim dersleri, gazetecilik teknikleri, medya hukuku ve etiği, haber yazımı, editörlük, radyo-televizyon yayıncılığı ve dijital medya uygulamaları gibi ders gruplarından oluşur. İlk yıllarda öğrenciler iletişim kuramları, sosyoloji ve genel kültür derslerine ağırlık verirken, ilerleyen dönemlerde uygulamalı derslere ve staj süreçlerine yönelirler. Program, dört yıllık lisans eğitimi şeklinde yürütülmektedir. Öğrenim süresi boyunca öğrenciler hem teorik dersler alır hem de uygulamalı stüdyo çalışmaları, haber atölyeleri ve yayın projeleri gerçekleştirir. Bazı üniversitelerde örgün öğretimin yanı sıra ikinci öğretim seçeneği de sunulabilir; sayfadaki verilere göre incelenen programların öğretim türü örgün (ÖR) olarak kayıtlıdır. Öğrenciler, lisans eğitimleri boyunca yerel ve ulusal medya kuruluşlarında staj yaparak sektör deneyimi kazanma fırsatı bulur. Bu stajlar, öğrencilerin mezuniyet sonrası iş hayatına geçişini kolaylaştıran önemli bir uygulama alanıdır. Ayrıca bazı programlarda öğrenciler seçmeli dersler aracılığıyla fotoğrafçılık, video prodüksiyonu, sosyal medya yönetimi gibi güncel alanlarda da bilgi edinebilir. Müfredatın disiplinlerarası doğası, öğrencilerin yalnızca gazetecilik değil, kurumsal iletişim, halkla ilişkiler ve reklamcılık gibi yakın alanlarla da temas kurmasını sağlar. Bu sayede mezunlar geniş bir yelpazede kariyer seçenekleriyle karşılaşır. Birinci sınıfta genellikle iletişime giriş, sosyolojiye giriş, hukukun temel kavramları ve akademik yazım gibi dersler yer alırken, ikinci sınıfta haber toplama teknikleri, medya tarihi ve görsel iletişim gibi derslerle bölüme özgü içerik ağırlık kazanır. Üçüncü sınıfta öğrenciler genellikle radyo-televizyon programcılığı, medya hukuku, kamuoyu araştırmaları ve dijital gazetecilik gibi derslerle karşılaşırken, dördüncü sınıfta bitirme projesi, staj uygulamaları ve seçmeli uzmanlık dersleri öne çıkar. Bu kademeli yapı, öğrencinin teorik bilgiyi önce kavraması, ardından bu bilgiyi uygulamalı projelerle pekiştirmesi mantığına dayanır. Bazı programlarda öğrencilerin okul bünyesindeki kampüs radyosu, kampüs gazetesi veya dijital yayın platformlarında görev alarak ders dışı deneyim kazanması da teşvik edilir; bu tür uygulamalı ortamlar, öğrencinin mezuniyet öncesinde portföy oluşturmasına katkı sağlar. Taban Puan ve Başarı Sıralaması Nasıl Okunur Taban puan ve başarı sıralaması, bir programa yerleşebilmek için o yıl gerçekleşen en düşük puanı ve bu puana karşılık gelen sıralamayı ifade eder. Basın ve Yayın bölümü, sayfadaki verilere göre sözel (SÖZ) puan türüyle öğrenci almaktadır. Bu, adayların TYT ve AYT sınavlarındaki sözel alan performanslarının belirleyici olduğu anlamına gelir. Puanınızı hesaplamak isteyen adaylar YKS puan hesaplama aracından yararlanabilir. Sayfadaki tabloda yer alan veriler incelendiğinde, Anadolu Üniversitesi Basın ve Yayın programının taban puanının yaklaşık 325,39 olduğu, buna karşılık gelen başarı sıralamasının ise 122.371 civarında bulunduğu görülmektedir. Girne Amerikan Üniversitesi'ndeki program için ise taban puan yaklaşık 173, başarı sıralaması ise 1.479.296 civarında görünmektedir. Bu rakamlar, sözel puan türünde bu bölümün yerleşim eşiklerinin üniversiteden üniversiteye önemli ölçüde farklılaşabildiğini göstermektedir. Burada dikkat edilmesi gereken önemli bir nokta, taban puan ve başarı sıralaması verilerinin her yıl değişkenlik gösterebilmesidir. Bir yıl belirli bir sıralamayla yerleşilen bir program, başvuru sayısındaki, kontenjan değişikliklerindeki veya sınav zorluk düzeyindeki farklılıklar nedeniyle bir sonraki yıl farklı bir eşikte kapanabilir. Bu nedenle adayların güncel dönem için resmi ÖSYM kılavuzlarını ve platformdaki güncel kayıtları takip etmesi önerilir. Sayfada paylaşılan veriler, geçmiş dönemlere ait genel bir eğilim ve karşılaştırma imkânı sunmak amacıyla aktarılmaktadır; kesin bir tercih kararı için güncel kılavuz bilgilerine bakılmalıdır. Adayların taban puan ile başarı sıralaması arasındaki ilişkiyi doğru yorumlaması da önemlidir. Taban puan, ilgili yılın sınav zorluk düzeyine ve o yıl sınava giren aday sayısına göre değişkenlik gösterebilirken, başarı sıralaması adayın diğer adaylara göre nerede konumlandığını gösteren daha istikrarlı bir referans noktasıdır. Bu nedenle tercih yaparken sadece taban puana değil, o puana denk gelen sıralamaya da dikkat etmek, farklı yıllar arasında daha sağlıklı bir karşılaştırma yapmayı sağlar. Örneğin bir aday, kendi sıralamasını hesapladıktan sonra geçmiş yıllardaki sıralama verileriyle karşılaştırarak hangi programların kendisi için gerçekçi bir hedef olabileceğini değerlendirebilir. Bölümü Okutan Üniversiteler Basın ve Yayın bölümü, sayfadaki kayıtlara göre biri devlet biri vakıf üniversitesi olmak üzere iki farklı kurumda okutulmaktadır. Aşağıdaki tabloda her iki üniversitenin tür, şehir, puan türü ve kontenjan bilgilerini bir arada görebilirsiniz. Üniversite Tür Şehir Puan Türü Kontenjan Anadolu Üniversitesi Devlet Eskişehir SÖZ 80 Girne Amerikan Üniversitesi Vakıf Kıbrıs SÖZ 10 Anadolu Üniversitesi Basın ve Yayın programı, İletişim Bilimleri Fakültesi bünyesinde yer almakta ve devlet üniversitesi statüsünde eğitim vermektedir. Kontenjanı 80 olan bu program, sayfadaki verilere göre bölümün en yüksek taban puanına ve en geniş kontenjanına sahip programı konumundadır. Girne Amerikan Üniversitesi Basın ve Yayın programı ise İletişim Fakültesi çatısı altında, vakıf üniversitesi statüsünde ve Kıbrıs'ta eğitim vermektedir. Bu programın kontenjanı 10 olarak görünmektedir. İki program da sözel puan türüyle öğrenci almakta, öğretim türleri ise sayfada örgün (ÖR) olarak kayıtlıdır. Adaylar, her iki üniversitenin kendi program sayfalarını ziyaret ederek daha ayrıntılı bilgilere ulaşabilir; bu sayfalarda dersler, akademik kadro ve fakülte olanaklarına dair ek bilgiler yer alabilir. Devlet ve vakıf üniversitesi ayrımı, adayların tercih sürecinde göz önünde bulundurduğu unsurlardan biridir. Devlet üniversiteleri genellikle köklü akademik gelenekleri ve geniş kampüs altyapısıyla öne çıkarken, vakıf üniversiteleri daha esnek program yapıları ve uluslararası öğrenci profiliyle farklı bir deneyim sunabilir. Anadolu Üniversitesi'nin uzun yıllara dayanan akademik geçmişi ile Girne Amerikan Üniversitesi'nin uluslararası kampüs ortamı, adayların kendi beklentilerine göre değerlendirebileceği iki farklı profil sunmaktadır. Şehir ve Fakülte Dağılımı Sayfadaki verilere göre Basın ve Yayın bölümü, biri Eskişehir'de biri de Kıbrıs'ta olmak üzere iki farklı şehirde okutulmaktadır. Eskişehir'deki program Eskişehir Üniversiteleri sayfasında yer alan Anadolu Üniversitesi çatısı altında yürütülürken, Kıbrıs'taki program ise Kıbrıs Üniversiteleri sayfasında bulunan Girne Amerikan Üniversitesi bünyesinde açılmıştır. Fakülte dağılımına bakıldığında, iki üniversitenin de programı farklı fakülte isimleri altında yürüttüğü görülür. Anadolu Üniversitesi'nde program İletişim Bilimleri Fakültesi çatısı altında, Girne Amerikan Üniversitesi'nde ise İletişim Fakültesi bünyesinde yer almaktadır. Fakülte isimlerindeki bu farklılık, üniversitelerin kendi akademik yapılanmalarından kaynaklanmaktadır; her iki fakülte de temelde iletişim bilimleri alanında eğitim vermeyi amaçlamaktadır. Bölümün sınırlı sayıda üniversitede açılmış olması, adayların şehir tercihini yaparken seçenek yelpazesinin dar olduğu anlamına gelir. Bu durumda adayların şehir tercihi kadar üniversitenin akademik yapısını, fakülte olanaklarını ve programın içeriğini de değerlendirmesi önemlidir. Genel olarak iletişim fakülteleri büyük şehirlerde ve üniversite yoğunluğu yüksek bölgelerde yer alsa da, bu bölüm özelinde seçenekler sınırlı kalmaktadır. Eskişehir, uzun yıllardır öğrenci nüfusunun yoğun olduğu bir şehir kimliği taşımakta, bu da kampüs kültürünün ve öğrenci topluluklarının canlı olmasına katkı sağlamaktadır. Kıbrıs'taki kampüs ortamı ise farklı ülkelerden gelen öğrencilerle bir arada eğitim görme imkânı sunar ve bu durum öğrencilere kültürlerarası etkileşim deneyimi kazandırabilir. Adayların şehir seçimini yaparken yalnızca akademik kriterleri değil, günlük yaşam koşullarını, ulaşım imkânlarını ve sosyal çevreyi de göz önünde bulundurması önerilir. Tercih Yaparken Dikkat Edilecekler Basın ve Yayın bölümünü tercih edecek adayların dikkate alması gereken ilk unsurlardan biri öğretim türüdür. Sayfadaki verilere göre her iki program da örgün öğretim şeklinde yürütülmektedir. Örgün öğretim, genellikle gündüz saatlerinde yüz yüze eğitim anlamına gelir ve öğrencilerin kampüs yaşamına daha fazla dahil olmasını sağlar. Şehir tercihi de önemli bir faktördür. Eskişehir, öğrenci nüfusu yüksek ve üniversite kültürünün köklü olduğu bir şehirken, Kıbrıs'ta eğitim almak isteyen adaylar farklı bir kampüs ortamı ve uluslararası öğrenci deneyimi ile karşılaşabilir. Her iki seçenek de kendi içinde farklı avantajlar sunabilir; adayların kendi hedeflerine ve yaşam tarzına uygun şehri seçmesi önerilir. Akademik kadro ve fakültenin sunduğu olanaklar da tercih sürecinde göz önünde bulundurulmalıdır. Bir iletişim fakültesinin sahip olduğu stüdyo imkânları, radyo-televizyon atölyeleri, haber merkezi simülasyonları ve dijital medya laboratuvarları, öğrencinin uygulamalı eğitim alma fırsatını doğrudan etkiler. Adayların üniversitelerin kendi program sayfalarını inceleyerek bu tür fiziki olanaklar hakkında bilgi edinmesi faydalı olacaktır. Staj ve uygulama olanakları da bölüm tercihinde önemli bir kriterdir. Bir üniversitenin yerel veya ulusal medya kuruluşlarıyla iş birliği içinde olması, öğrencilerin staj sürecinde daha nitelikli deneyimler edinmesini sağlayabilir. Bu nedenle adayların, ilgilendikleri üniversitenin staj programlarını ve sektörle olan bağlantılarını araştırması önerilir. Son olarak, kontenjan büyüklüğü de bir gösterge olarak değerlendirilebilir. Sayfadaki verilere göre Anadolu Üniversitesi'nin kontenjanı 80 iken Girne Amerikan Üniversitesi'nin kontenjanı 10'dur. Daha büyük kontenjanlı programlar genellikle daha köklü ve yerleşik akademik yapılara işaret edebilir, ancak bu her zaman genel bir kural değildir; adayların karar verirken çok yönlü değerlendirme yapması önemlidir. Adayların tercih listesi oluştururken göz önünde bulundurabileceği bir diğer nokta da programın bulunduğu fakültenin diğer bölümleriyle olan etkileşimidir. Bazı iletişim fakültelerinde öğrenciler, halkla ilişkiler, reklamcılık veya radyo-televizyon-sinema gibi yakın bölümlerin derslerine seçmeli olarak katılabilir; bu da öğrencinin kendi ilgi alanına göre müfredatını bir ölçüde kişiselleştirmesine olanak tanır. Ayrıca kampüs içindeki öğrenci kulüpleri, gazetecilik toplulukları ve üniversite radyosu gibi oluşumlar, öğrencilerin ders dışında da alanlarında pratik yapmasını sağlayan önemli ortamlardır. Tercih öncesinde bu tür sosyal ve akademik olanakların araştırılması, adayların üniversite yaşamına dair daha gerçekçi bir beklenti oluşturmasına yardımcı olur. Sınav Süreci ve Hazırlık Basın ve Yayın bölümüne yerleşmek isteyen adayların öncelikle TYT sınavına girmesi, ardından sözel puan türü için gerekli olan AYT oturumuna hazırlanması gerekmektedir. Bazı adaylar yabancı dil ağırlıklı programlara yönelmek istediğinde YDT sınavı hakkında da bilgi sahibi olmalıdır; ancak Basın ve Yayın bölümü için asıl belirleyici puan türü sözeldir. Adaylar, sınav sonuçlarını aldıktan sonra kendi puanlarını ve sıralamalarını hesaplamak için YKS puan hesaplama aracını kullanarak tercih sürecine daha bilinçli bir şekilde hazırlanabilir. Bu araç, adayların net sayılarını girerek yaklaşık puanlarını görmesine yardımcı olur. Önlisans mezunu adaylar için ise DGS sınavı, ilgili önlisans programından lisans programına dikey geçiş yapma imkânı sunar. Basın ve Yayın alanına yakın önlisans programlarından mezun olan adaylar, DGS aracılığıyla bu bölüme geçiş yapmayı değerlendirebilir. Geçiş koşulları ve kontenjanlar her yıl güncellenebildiğinden, adayların resmi ÖSYM kılavuzlarını takip etmesi önerilir. Lisans eğitimini tamamlayan mezunlar için akademik kariyer veya uzmanlaşma isteyen adaylar, yüksek lisans programları arasından iletişim, gazetecilik veya medya çalışmaları alanında ilerleme fırsatı bulabilir. Bu programlar, mezunların akademik kariyer yapmasına ya da sektörde daha uzmanlaşmış pozisyonlara yönelmesine olanak tanır. Genel olarak bölümü tercih edecek adayların hem lisans dönemindeki müfredatı hem de mezuniyet sonrası ilerleyebilecekleri yolları önceden araştırması, kariyer planlamasını daha sağlıklı yapmalarına yardımcı olur. Tüm bu süreçte adayların tüm üniversiteler sayfasını inceleyerek farklı bölümler ve üniversiteler arasında karşılaştırma yapması da faydalı bir adımdır. Bu sayede sadece Basın ve Yayın bölümünü değil, ilgi duydukları diğer iletişim ve sosyal bilimler alanındaki programları da değerlendirme fırsatı bulabilirler. Sınav hazırlık sürecinde adayların düzenli deneme sınavı çözerek sözel alan performanslarını takip etmesi, hangi konularda eksik olduklarını erken tespit etmelerine yardımcı olur. Paragraf sorularına, Türkçe dil bilgisine ve tarih-coğrafya gibi sözel derslerin ağırlıklı olduğu konulara düzenli çalışma ayırmak, sözel puan türünde başarı sıralamasını iyileştirmede belirleyici bir rol oynar. Ayrıca adayların tercih dönemine yaklaşırken yalnızca taban puan verilerine değil, programların içeriğine, fakültenin sunduğu olanaklara ve kendi kariyer hedeflerine de odaklanması, daha isabetli bir tercih listesi oluşturmalarını sağlar. Sık Sorulan Sorular Basın ve Yayın bölümü hangi puan türüyle öğrenci alıyor? Sayfadaki verilere göre Basın ve Yayın bölümü sözel (SÖZ) puan türüyle öğrenci almaktadır. Bu nedenle adayların TYT ve AYT sınavlarında sözel alan sorularına ağırlık vermesi önerilir. Bu bölüm kaç üniversitede okutulmaktadır? Platformdaki kayıtlara göre Basın ve Yayın bölümü iki üniversitede okutulmaktadır: Anadolu Üniversitesi ve Girne Amerikan Üniversitesi. Bölümün öğrenim süresi ne kadardır? Basın ve Yayın bölümü, diğer iletişim fakültesi programları gibi dört yıllık lisans eğitimi şeklinde yürütülmektedir. Taban puan ve başarı sıralaması her yıl aynı mı kalır? Hayır. Taban puan ve başarı sıralaması, başvuru sayısına, kontenjan değişikliklerine ve sınav zorluk düzeyine göre yıldan yıla değişebilir. Sayfadaki veriler geçmiş dönemlere ait genel bir fikir vermek amacıyla sunulmaktadır; güncel tercih dönemi için resmi kılavuzların takip edilmesi önerilir. Önlisans mezunları bu bölüme geçiş yapabilir mi? Önlisans mezunu adaylar, ilgili alanlardan DGS sınavına girerek Basın ve Yayın bölümüne dikey geçiş yapabilirler. Geçiş şartları ve kontenjanlar her dönem güncellenebildiğinden resmi kılavuzların incelenmesi önerilir. Mezunlar hangi alanlarda çalışabilir? Mezunlar; gazetecilik, televizyon ve radyo yayıncılığı, dijital medya, haber ajansları, kurumsal iletişim birimleri ve yayınevleri gibi çeşitli alanlarda görev alabilir. Bölümün öğretim türü nedir? Sayfadaki verilere göre incelenen her iki program da örgün öğretim şeklinde yürütülmektedir. Bölümden mezun olduktan sonra akademik kariyer yapılabilir mi? Evet, mezunlar iletişim, gazetecilik veya medya çalışmaları alanında yüksek lisans programlarına yönelerek akademik kariyer yapabilir ya da sektörde uzmanlaşabilir. Eskişehir ve Kıbrıs kampüsleri arasında öğrenim açısından fark var mı? Her iki program da örgün öğretim ve sözel puan türüyle öğrenci almaktadır. Fark, fakülte adlandırmasında ve şehir ortamında görülmektedir; Anadolu Üniversitesi'nde program İletişim Bilimleri Fakültesi, Girne Amerikan Üniversitesi'nde ise İletişim Fakültesi çatısı altında yürütülmektedir. Bölümü tercih ederken kontenjan büyüklüğüne dikkat etmek gerekir mi? Kontenjan büyüklüğü tek başına belirleyici bir kriter olmasa da, sayfadaki verilere göre Anadolu Üniversitesi'nin kontenjanı 80, Girne Amerikan Üniversitesi'nin kontenjanı ise 10'dur. Adayların bu bilgiyi programın akademik yapısı, fakülte olanakları ve staj imkânlarıyla birlikte değerlendirmesi önerilir.