
Gazi Üniversitesi
Bilişim Güvenliği Teknolojisi · Ankara · Devlet Üniversitesi · Önlisans · Ücretsiz · Örgün Eğitim- Taban puan · TYT
- 353,272
- Başarı sırası
- —
- Kontenjan
- 45
Bilişim Güvenliği Teknolojisi, bilgisayar ağlarını, sunucuları, yazılım sistemlerini ve kurumların dijital verilerini tehditlere karşı korumayı öğreten bir meslek yüksekokulu programıdır. Bir kurumun elektronik postasından müşteri kayıtlarına, ağ cihazlarından bulut hizmetlerine kadar uzanan geniş bir alanda güvenliği sağlayacak teknik elemanlar yetiştirmeyi hedefler. Dijital sistemlere duyulan bağımlılık arttıkça bu alandaki ara eleman ihtiyacı da daha görünür hale gelmiştir.
Platformdaki kayıtlara göre bu bölüm 36 üniversitede, toplam 59 programla okutuluyor. Bu programların toplam kontenjanı 1732 olarak görünüyor. Tüm programlar TYT puan türüyle öğrenci aldığı için bölüme başvuru yapmak isteyen bir adayın AYT ya da YDT oturumlarına girmesi gerekmiyor. Bu, özellikle yalnızca temel yeterlilik oturumunu hedefleyen adaylar açısından önemli bir ayrıntıdır.
Bu sayfada önce bölümün ne yaptığını ve nasıl bir öğrenim yapısı sunduğunu anlatıyoruz. Ardından taban puan ve başarı sıralaması verilerinin nasıl okunması gerektiğini açıklıyor, tabloda yer alan programları şehir ve üniversite türüne göre inceliyoruz. Sonrasında tercih listesi hazırlarken dikkat edebileceğiniz noktaları, sınav sürecini ve mezuniyet sonrası devam yollarını ele alıyoruz. Farklı bölümleri de karşılaştırmak isterseniz tüm üniversiteler sayfasından diğer programlara göz atabilirsiniz.
Bilişim güvenliği teknikeri, bir kurumun bilgi sistemlerinin kesintisiz, doğru ve yetkisiz erişime kapalı biçimde çalışmasından sorumlu ekibin parçasıdır. Mezunlar çoğunlukla bir güvenlik uzmanının ya da sistem yöneticisinin yönlendirmesinde çalışır. Günlük işleri; ağ trafiğini izlemek, güvenlik duvarı kurallarını düzenlemek, kullanıcı yetkilerini yönetmek, yedekleme düzenini takip etmek ve olağan dışı bir durumda ilk müdahaleyi yapmaktır.
Programı tamamlayan bir öğrenciden beklenen yetkinlikler genel hatlarıyla şöyle sıralanabilir:
Ağ bilgisi: Bir yerel ağın nasıl kurulduğunu, cihazların birbiriyle nasıl konuştuğunu ve bu iletişimin nerelerinden zayıflık doğabileceğini kavramak.
İşletim sistemi yönetimi: Farklı işletim sistemlerinde kullanıcı, hizmet ve yetki yapılandırmasını yapabilmek.
Zafiyet farkındalığı: Bir sistemin hangi noktalarından saldırıya açık olabileceğini tanımak ve bunları raporlayabilmek.
Veri koruma: Verinin saklanması, aktarılması ve yedeklenmesi sırasında alınması gereken temel önlemleri bilmek.
Olay müdahalesi: Bir güvenlik ihlali şüphesinde izlenecek adımları sırayla uygulayabilmek ve olayı kayıt altına almak.
Dokümantasyon: Yaptığı işlemleri, tespit ettiği sorunları ve önerilerini başkalarının da anlayabileceği şekilde yazıya dökmek.
Bu alanda çalışan teknik elemanlar, bilgi sistemlerine sahip hemen her kurumda görev alabilir. Kurumların bilgi işlem birimleri, bankacılık ve finans sektörünün teknoloji departmanları, telekomünikasyon firmaları, kamu kurumlarının bilişim daireleri, e-ticaret şirketleri ve siber güvenlik hizmeti veren firmalar bunların başında gelir. Küçük ölçekli işletmelerde tek kişilik bilgi işlem sorumluluğu üstlenmek de mümkündür; büyük kurumlarda ise genellikle bir ekibin parçası olarak izleme, destek ya da operasyon görevleri verilir.
Alanın bir diğer özelliği, sürekli öğrenmeyi gerektirmesidir. Tehdit türleri ve savunma araçları sık değiştiği için mezunların sertifika programları, çevrim içi eğitimler ve topluluk etkinlikleri aracılığıyla bilgilerini taze tutması beklenir. Bu yüzden bölümü seçmeden önce merak duygusunun ve sistemlerin nasıl çalıştığını çözme isteğinin sizde ne kadar güçlü olduğunu düşünmeniz yararlı olur.
Bölüm, platformdaki kayıtlara göre meslek yüksekokulu çatısı altında yürütülüyor; yani önlisans düzeyinde, uygulamaya ağırlık veren bir eğitim sunuyor. Programlar arasında ayrıntı farkları olabilir, ancak ders yapısı genel olarak birkaç ana eksende toplanır. Kesin ders listesi ve kredi dağılımı üniversiteden üniversiteye değiştiği için ilgilendiğiniz programın kendi sayfasını ve üniversitenin resmî ders planını incelemenizi öneririz.
Müfredatlar genellikle şu başlıkların çevresinde şekillenir:
Programlama ve algoritma mantığı: Bir güvenlik elemanının betik yazabilmesi ve otomasyon kurabilmesi için gereken giriş düzeyindeki yazılım dersleri.
Bilgisayar ağları: Ağ protokolleri, yönlendirme ve anahtarlama mantığı, ağ cihazlarının yapılandırılması.
İşletim sistemleri: Masaüstü ve sunucu ortamlarında kurulum, yönetim ve yetkilendirme.
Veri tabanı sistemleri: Verinin nasıl tutulduğu, hangi noktalarda korunması gerektiği.
Bilgi güvenliği temelleri: Gizlilik, bütünlük ve erişilebilirlik gibi temel kavramlar, şifreleme yaklaşımları, kimlik doğrulama yöntemleri.
Uygulama güvenliği ve ağ güvenliği: Yazılım ve ağ katmanlarında görülen zayıflıklar ile alınabilecek önlemler.
Staj ve uygulamalı çalışmalar: Kurum ortamında gerçek sistemlerle çalışma fırsatı veren dersler.
Sayfadaki tabloda yer alan programların hepsi örgün öğretim kapsamında listelenmiştir. Verilerde ikinci öğretim ya da uzaktan eğitim kaydı bulunmadığı için bu konuda bir genelleme yapmıyoruz. Bir programa başvurmadan önce öğretim biçimini, derslerin hangi saatlerde işlendiğini ve laboratuvar dersleri için kampüste bulunma gerekliliğini üniversitenin resmî duyurularından kontrol edin.
Uygulamalı bir alan olduğu için laboratuvar saatleri bölümün omurgasını oluşturur. Ağ kurmak, sanal makineler üzerinde güvenlik testleri çalıştırmak ve sunucu yapılandırmak gibi işler yalnızca ders anlatımıyla kavranamaz. Bu nedenle bir programın laboratuvar altyapısını, derslerin teorik ve uygulamalı dağılımını mutlaka sorgulamanız gerekir.
Bölümün tüm programları TYT puan türüyle öğrenci alır. Yani adayın Temel Yeterlilik Testi sonucundan hesaplanan puan, tercih sürecinde belirleyicidir. Puanın nasıl hesaplandığını öğrenmek için YKS puan hesaplama sayfasını kullanabilir, sınavın yapısını ise TYT rehberinden inceleyebilirsiniz.
Taban puan, bir programa yerleşen son adayın puanını ifade eder. Bu değer, o programa ne kadar yoğun talep olduğunun bir göstergesidir; ancak programın niteliği hakkında tek başına hüküm vermez. Aynı bölümü okutan iki programın puanları arasındaki fark, kontenjan büyüklüğünden, şehrin cazibesinden, üniversitenin tanınırlığından ya da o dönemdeki aday tercihlerinden kaynaklanabilir. Bu yüzden puanı bir kalite sıralaması gibi değil, yalnızca yerleşme olasılığınızı tartarken kullanacağınız bir veri olarak değerlendirin.
Başarı sırası, adayın o puan türünde tüm adaylar arasındaki konumunu gösterir. Puanlar sınavın zorluk derecesine göre değişebildiği için sıralama, farklı dönemler arasında karşılaştırma yapmak isteyenler açısından daha sağlam bir ölçüdür. Sayfadaki tabloda yer alan verilerde bu programlar için başarı sırası bilgisi bulunmuyor; bu yüzden aşağıdaki tabloda yalnızca taban puanlar ve kontenjanlar yer alıyor.
Sayfadaki tabloda yer alan veriler, platformdaki kayıtlara dayanır ve belirli bir yerleştirme dönemini yansıtır. Puanlar ve kontenjanlar yıldan yıla değişebilir.
Aynı üniversitenin birden fazla satırla görünmesi mümkündür. Bunlar aynı bölümün farklı program kayıtlarıdır ve her birinin puanı ile kontenjanı ayrıdır. Satırlar arasındaki farkın nedenini ilgili programın sayfasından kontrol edin.
Küçük kontenjanlı programlarda puan, birkaç adayın tercihiyle belirgin biçimde değişebilir; büyük kontenjanlı programlarda ise genellikle daha dengeli bir tablo görülür.
Kesin ve güncel bilgi için ÖSYM'nin yayımladığı tercih kılavuzuna ve resmî sonuç belgelerine başvurmalısınız.
Aşağıdaki tabloda, platformda yer alan bazı programların üniversite, tür, şehir, puan türü, taban puan ve kontenjan bilgileri bulunuyor. Her üniversite için ayrıntı sayfasına bağlantı verilmiştir; programın tanıtımına, birim bilgilerine ve diğer ayrıntılara oradan ulaşabilirsiniz. Tabloda yer almayan diğer programlar da platformda listelenmektedir.
ÜniversiteTürŞehirPuan TürüTaban PuanKontenjan
Ankara Bilim ÜniversitesiDevletAnkaraTYT350,128 Ankara Bilim ÜniversitesiDevletAnkaraTYT176,0651 Avrasya ÜniversitesiVakıfTrabzonTYT223,893 Avrasya ÜniversitesiVakıfTrabzonTYT315,025 Avrasya ÜniversitesiVakıfTrabzonTYT232,3731 Bandırma Onyedi Eylül ÜniversitesiDevletBalıkesirTYT302,2045 Beykent ÜniversitesiVakıfİstanbulTYT344,225 Beykent ÜniversitesiVakıfİstanbulTYT215,1434 Beykoz ÜniversitesiVakıfİstanbulTYT331,228 Beykoz ÜniversitesiVakıfİstanbulTYT209,4551 Bingöl ÜniversitesiDevletBingölTYT250,3055 Burdur Mehmet Akif Ersoy ÜniversitesiDevletBurdurTYT264,4255 Doğuş ÜniversitesiVakıfİstanbulTYT349,219 Doğuş ÜniversitesiVakıfİstanbulTYT186,3365 Erzincan Binali Yıldırım ÜniversitesiDevletErzincanTYT251,8635
Tabloda hem devlet hem vakıf üniversitelerinin programları yer alıyor. Aynı üniversite içinde bile taban puanlar arasında belirgin farklar görülüyor; örneğin Ankara Bilim Üniversitesi satırlarında kontenjanı 8 olan kaydın puanı ile kontenjanı 51 olan kaydın puanı birbirinden oldukça farklı. Avrasya Üniversitesi, Beykent Üniversitesi, Beykoz Üniversitesi ve Doğuş Üniversitesi satırlarında da benzer bir ayrışma var. Bu tür farkları görünce her satırın ayrı bir program kaydı olduğunu unutmayın ve ilgili üniversitenin ayrıntı sayfasında hangi programa denk geldiğini kontrol edin.
Kontenjan sütunu da en az puan kadar bilgi taşır. Tabloda Bingöl Üniversitesi ve Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi için 55'er, Doğuş Üniversitesi'nin bir kaydı için 65 kontenjan görünürken bazı kayıtlarda kontenjan tek haneli. Geniş kontenjanlı programlarda sınıf düzeni, laboratuvar kullanımı ve öğretim elemanlarına erişim gibi konuları sorgulamak anlamlı olabilir.
Platformdaki dağılım kayıtlarına göre bölüm en çok İstanbul'da yoğunlaşıyor: İstanbul için 27 kayıt var. Onu 7 ile Ankara, 5 ile Konya, 3 ile Trabzon ve 2 ile Kıbrıs izliyor. Balıkesir, Bingöl, Burdur, Erzincan, Giresun, Hatay ve Isparta için ise birer kayıt bulunuyor. Bu dağılımın toplamı, sayfadaki toplam program sayısıyla birebir örtüşmeyebilir; dağılım değerlerini şehirler arasındaki göreli yoğunluğu görmek için kullanın.
Bir şehirde okumak, yalnızca programın kendisini değil, o şehrin yaşam koşullarını, ulaşımını ve sektör çeşitliliğini de seçmek demektir. İstanbul'da bilişim ve finans sektöründeki firmaların çokluğu staj ve iş bulma açısından seçenek yaratabilir; bunun için İstanbul Üniversiteleri sayfasından diğer bölümlere de bakabilirsiniz. Başkentte kamu kurumlarına yakınlık öne çıkar; Ankara Üniversiteleri sayfası bu seçeneği değerlendirmek isteyenler için uygundur.
Konya'da bölümü okutan programlar için Konya Üniversiteleri sayfasına, Karadeniz'de eğitim görmek isteyenler için Trabzon Üniversiteleri sayfasına başvurabilirsiniz. Kıbrıs'taki programları incelemek için Kıbrıs Üniversiteleri, Marmara Bölgesi'nin güneyindeki seçenekler için Balıkesir Üniversiteleri sayfaları yol gösterici olur. Doğu ve Akdeniz'e yakın şehirler için ise Bingöl Üniversiteleri ile Burdur Üniversiteleri sayfalarına bakılabilir.
Bölümün bağlı olduğu birimlere bakıldığında yapı oldukça belirgin: dağılım kayıtlarında 30 adet "Meslek Yüksekokulu" kaydı yer alıyor. Bunu 4 kayıtla Bilişim Teknolojileri Meslek Yüksekokulu, 3'er kayıtla Gedik Meslek Yüksekokulu ile Ticaret ve Sanayi Meslek Yüksekokulu, 2 kayıtla İstanbul Gelişim Meslek Yüksekokulu izliyor. Gönen, Genç ve Ağlasun Meslek Yüksekokulları için ise birer kayıt var. Bu tablo, bölümün tamamen meslek yüksekokulu bünyesinde okutulduğunu doğruluyor.
Bu durumun pratikte anlamı şudur: Eğitim, uygulamalı ve meslek odaklıdır. Bazı birimler adında bilişim teknolojilerine vurgu yapıyor; bu da kampüste ilgili laboratuvar ve öğretim kadrosunun bu alana odaklanmış olabileceğine işaret eder. Yine de adın tek başına yeterli olmadığını, derslik ve laboratuvar olanaklarını kendi gözünüzle ya da tanıtım materyalleriyle doğrulamanız gerektiğini hatırlatalım.
Bir bölüme karar vermek ile bir programa karar vermek aynı şey değildir. Bölümü seçmiş olsanız bile aynı adı taşıyan onlarca program arasında sizin için en uygun olanı bulmanız gerekir. Aşağıdaki ölçütler bu aşamada işinize yarayabilir.
Tablodaki tüm programlar örgün öğretimdir. Yine de derslerin hangi dilde yürütüldüğünü, yabancı dil hazırlık uygulaması olup olmadığını ve uygulamalı derslerin takvimini üniversitenin resmî sayfasından öğrenin. Siber güvenlik alanında kaynakların büyük bölümü yabancı dildedir; bu nedenle eğitim dilinden bağımsız olarak İngilizce okuma becerisini geliştirmek işinizi kolaylaştırır.
Kampüsün şehir merkezine uzaklığı, toplu taşıma imkânları ve şehirdeki bilişim sektörü, staj arayışınızı doğrudan etkiler. Büyük şehirlerde sektör çeşitliliği fazladır; küçük şehirlerde ise daha sakin bir öğrenim ortamı bulabilirsiniz. Kendi önceliğiniz hangisiyse ona göre değerlendirin. Aileden uzakta yaşamak istemeyen adaylar için memleketine yakın programlar da öncelik olabilir.
Bu alanda öğretim elemanının sahadaki deneyimi ve güncel teknolojilere hâkimiyeti çok önemlidir. Programın sayfasında öğretim görevlilerinin uzmanlık alanlarına, yayınlarına ve varsa sektör deneyimlerine bakın. Mümkünse üniversitenin tanıtım günlerine katılıp mevcut öğrencilerle konuşun. Öğrencilerin ders işleyişi ve hocalara ulaşabilme konusundaki gözlemleri, resmî tanıtım metinlerinden çoğu zaman daha açıklayıcıdır.
Bilişim güvenliği teknolojisi uygulama olmadan öğrenilmez. Şu soruları sorun:
Ağ ve güvenlik laboratuvarı var mı, öğrenci başına düşen çalışma saati yeterli mi?
Sanal ortamlarda güvenlik testi yapmaya olanak tanıyan altyapı sunuluyor mu?
Staj süreci nasıl yürütülüyor; üniversite staj yeri bulmada destek veriyor mu?
Siber güvenlik yarışmaları, kulüpler veya sertifika hazırlık programları gibi ek etkinlikler var mı?
Kariyer merkezi ve mezun takibi var mı?
Üniversitenin rehberlik birimi, kariyer merkezi ve akademik danışmanlık sistemi, eğitim süreciniz boyunca karşılaşacağınız sorunlarda sizi yönlendirir. Danışman öğretim elemanının kim olacağı, kaç öğrenciyle ilgilendiği ve ne sıklıkla görüşme yapıldığı gibi ayrıntılar, programın öğrenci odaklılığı hakkında bilgi verir.
Tercih listenizi oluştururken yalnızca yüksek puanlı programlara yönelmek yerine, kendi puanınızın etrafında farklı olasılıkları içeren dengeli bir liste hazırlamak mantıklıdır. Kontenjanı küçük programlarda puan oynaklığı yüksek olabileceği için bu tür programları listenizde bir seçenek olarak tutarken aynı zamanda daha geniş kontenjanlı alternatifler eklemek akıllıca olur. Önceki dönem verilerinin gelecek dönemi garanti etmediğini her zaman aklınızda tutun.
Bu bölüme yerleşmek için yalnızca TYT oturumundaki performansınız belirleyicidir. Yine de Yükseköğretim Kurumları Sınavı'nın diğer oturumlarını bilmek, farklı bölümleri de değerlendirmek isteyen adaylar için faydalıdır. Daha yüksek öğrenim hedefleriniz varsa AYT ve YDT sayfalarında bu oturumların kapsamını inceleyebilirsiniz.
Temel Yeterlilik Testi; Türkçe, matematik, fen ve sosyal bilgiler alanlarında temel düzeydeki bilgi ve akıl yürütme becerisini ölçer. Bilişim güvenliği gibi mantıksal düşünmeyi gerektiren bir alana yönelecekseniz matematik ve problem çözme sorularında rahat olmak ileride de işinize yarar. Hazırlık sürecinde deneme sınavlarıyla eksik konuları belirlemek, süre yönetimini geliştirmek ve çıkmış soru tiplerine hâkim olmak temel stratejilerdir. Sınavın tarihleri, başvuru koşulları ve içeriği her dönem ÖSYM tarafından duyurulur; güncel bilgi için daima resmî kaynağa başvurun.
Önlisans mezunları, belirli koşullarla Dikey Geçiş Sınavı üzerinden lisans programlarına geçiş yapabilir. Bilişim güvenliği teknolojisi mezunları da bu yolla bilgisayar mühendisliği, yazılım mühendisliği, bilgi güvenliği gibi ilişkili lisans programlarına yönelebilir. Hangi bölümlerin hangi önlisans programlarından öğrenci kabul ettiği her sınav döneminde ÖSYM tarafından yayımlanan kılavuzda belirtilir. Sınavın yapısını ve hazırlık yaklaşımını DGS sayfasında bulabilirsiniz.
Lisans diplomasını aldıktan sonra akademik bir kariyer düşünüyorsanız yüksek lisans programları ek bir seçenek sunar. Bilgi güvenliği, siber güvenlik, bilgisayar mühendisliği ve bilişim sistemleri gibi alanlarda lisansüstü eğitim, uzmanlaşmak isteyenler için önem taşır. Bu aşamaya gelince ilgi alanınıza uygun programları yüksek lisans programları sayfasında inceleyebilirsiniz. Başvuru şartları ve kabul ölçütleri üniversiteye göre değişir; resmî duyuruları takip etmek en güvenilir yoldur.
Sınav hazırlığının yanında alanla ilgili küçük adımlar atmak, bölüme başladığınızda size avantaj sağlar. Temel ağ kavramlarını öğrenmek, bir sanal makine kurmayı denemek, basit bir betik dili ile otomasyon yazmak ve güvenlik haberlerini takip etmek, bölümün gerektirdiği merakı besler. Çevrim içi anlatımları izlemek yerine kendi deneyiminizi önceleyen bir yaklaşım benimserseniz bilgi daha kalıcı olur.
Platformdaki kayıtlara göre bölümün 59 programının tamamı TYT puan türüyle öğrenci almaktadır. Dolayısıyla başvuru için AYT veya YDT oturumlarının sonuçları gerekmez. Ayrıntılı koşullar için ÖSYM'nin yayımladığı tercih kılavuzuna bakmanız önerilir.
Platformdaki kayıtlara göre bölüm 36 üniversitede toplam 59 programla okutulmaktadır. Programların toplam kontenjanı 1732'dir. Bu sayılar zaman içinde değişebilir; resmî sayıları ÖSYM kaynaklarından teyit edebilirsiniz.
Dağılım kayıtlarında İstanbul 27 ile ilk sırada, Ankara 7 ve Konya 5 ile onu izliyor. Trabzon için 3, Kıbrıs için 2 kayıt bulunuyor. Balıkesir, Bingöl, Burdur, Erzincan, Giresun, Hatay ve Isparta için ise birer kayıt var. Bu dağılım şehirler arasındaki yoğunluk farkını gösterir, ancak programların niteliği hakkında bir değerlendirme içermez.
Aynı üniversitenin birden fazla program kaydı olabilir ve her kaydın taban puanı ile kontenjanı ayrıdır. Bu farkın nedeni programın ayrıntı sayfasında ya da üniversitenin resmî duyurusunda belirtilir. Satırları karşılaştırırken kontenjan farkını da hesaba katmanız yararlı olur.
Mezunlar kurumların bilgi işlem birimlerinde, bankacılık ve telekomünikasyon sektöründeki teknoloji ekiplerinde, kamu kurumlarında, e-ticaret şirketlerinde ve siber güvenlik hizmeti veren firmalarda görev alabilir. İş imkânları sektörün durumuna, kişinin deneyimine ve edindiği sertifikalara göre değişir. Bu bölümde edinilen bilgilerin sürekli güncellenmesi gerekir.
Önlisans mezunları, ilgili şartları sağlamaları halinde Dikey Geçiş Sınavı aracılığıyla lisans programlarına başvurabilir. Hangi programların hangi önlisans bölümlerinden öğrenci aldığı ÖSYM kılavuzunda belirtilir. Bu yolu değerlendirmek isteyenler sınav koşullarını resmî kaynaktan kontrol etmelidir.
Hayır. Taban puan yerleşme olasılığınız hakkında bilgi verir, ancak programın öğretim kadrosu, laboratuvar olanakları, staj imkânları, şehir ve ulaşım gibi unsurlar da en az puan kadar önemlidir. Tercih listenizi hazırlarken hem kendi puanınıza yakın hem de ilgi alanınıza uygun programları dengeli biçimde birlikte değerlendirmeniz önerilir.
Mantıksal düşünme, temel matematik, problem çözme ve İngilizce okuma becerisi bu alanda önemlidir. Bilgisayar ve ağ kavramlarına ilgi duymak, bir sanal makine kurup denemek ve basit betikler yazmaya çalışmak başlangıç için faydalı adımlardır. Bunlar zorunlu değildir; ancak bölüme başladığınızda size hız kazandırır.




















Bilişim Güvenliği Teknolojisi bölümü 59 üniversite programında okutuluyor. Listeyi üniversite türü, şehir ve burs durumuna göre süzebilirsiniz.
20 program devlet üniversitelerinde, 39 program vakıf üniversitelerinde yer alıyor.
İstanbul (27 program), Ankara (7 program), Konya (5 program), Trabzon (3 program), Kıbrıs (2 program).
%50 İndirimli: 19 program · Burslu: 19 program · Ücretsiz: 18 program · Ücretli: 3 program.